1 · 满月夜的提问
mn109:1.1
Evaṁ me sutaṁ—
如是我闻。
mn109:2.1
Tena kho pana samayena bhagavā tadahuposathe pannarase puṇṇāya puṇṇamāya rattiyā bhikkhusaṅghaparivuto abbhokāse nisinno hoti.
当时,正值十五日布萨、圆满的满月之夜,世尊被比丘僧团围绕,坐在露地。
mn109:3.1
Atha kho aññataro bhikkhu uṭṭhāyāsanā ekaṁsaṁ cīvaraṁ katvā yena bhagavā tenañjaliṁ paṇāmetvā bhagavantaṁ etadavoca:
mn109:3.2
“Puccheyyāhaṁ, bhante, bhagavantaṁ kiñcideva desaṁ, sace me bhagavā okāsaṁ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā”ti.
mn109:3.3
“Tena hi tvaṁ, bhikkhu, sake āsane nisīditvā puccha yadākaṅkhasī”ti.
“那么,比丘,你坐在自己的座位上,随你所愿地问吧。”
2 · 哪五类身心现象与执取相连?
mn109:4.2
rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho”ti?
色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴?”
mn109:4.4
rūpupādānakkhandho, vedanupādānakkhandho, saññupādānakkhandho, saṅkhārupādānakkhandho, viññāṇupādānakkhandho”ti.
色取蕴、受取蕴、想取蕴、行取蕴、识取蕴。”
mn109:4.5
“Sādhu, bhante”ti kho so bhikkhu bhagavato bhāsitaṁ abhinanditvā anumoditvā bhagavantaṁ uttariṁ pañhaṁ pucchi:
那位比丘说“善哉,尊者”,欢喜、随喜世尊所说,又进一步向世尊提问:
3 · 执取的根本与所在
mn109:6.1
“Taṁyeva nu kho, bhante, upādānaṁ te pañcupādānakkhandhā, udāhu aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādānan”ti?
mn109:6.2
“Na kho, bhikkhu, taṁyeva upādānaṁ te pañcupādānakkhandhā, nāpi aññatra pañcahupādānakkhandhehi upādānaṁ.
4 · 对未来身心的不同欲求
mn109:7.2
“Siyā, bhikkhū”ti bhagavā avoca
世尊说:“可以,比丘。
mn109:7.3
“idha, bhikkhu, ekaccassa evaṁ hoti:
比丘,在这里,有人这样想:
mn109:7.4
‘evaṁrūpo siyaṁ anāgatamaddhānaṁ, evaṁvedano siyaṁ anāgatamaddhānaṁ, evaṁsañño siyaṁ anāgatamaddhānaṁ, evaṁsaṅkhāro siyaṁ anāgatamaddhānaṁ, evaṁviññāṇo siyaṁ anāgatamaddhānan’ti.
‘愿我在未来有这样的色,在未来有这样的受,在未来有这样的想,在未来有这样的行,在未来有这样的识。’
5 · “蕴”所涵盖的范围
mn109:8.1
“Kittāvatā pana, bhante, khandhānaṁ khandhādhivacanaṁ hotī”ti?
“尊者,依什么范围,对诸蕴使用‘蕴’这一名称?”
mn109:8.2
“Yaṁ kiñci, bhikkhu, rūpaṁ—atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā, oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā, hīnaṁ vā paṇītaṁ vā, yaṁ dūre santike vā—ayaṁ rūpakkhandho.
“比丘,任何色——过去、未来、现在的,内在或外在的,粗或细的,劣或胜的,远或近的——这就是色蕴。
mn109:8.3
Yā kāci vedanā—atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṁ vā bahiddhā vā, oḷārikā vā sukhumā vā, hīnā vā paṇītā vā, yā dūre santike vā—ayaṁ vedanākkhandho.
比丘,任何受——过去、未来、现在的,内在或外在的,粗或细的,劣或胜的,远或近的——这就是受蕴。
mn109:8.4
Yā kāci saññā—atītānāgatapaccuppannā …pe… yā dūre santike vā—ayaṁ saññākkhandho.
任何想——过去、未来、现在的……〔底本中略〕远的或近的——这就是想蕴。
mn109:8.5
Ye keci saṅkhārā—atītānāgatapaccuppannā ajjhattaṁ vā bahiddhā vā, oḷārikā vā sukhumā vā, hīnā vā paṇītā vā, ye dūre santike vā—ayaṁ saṅkhārakkhandho.
比丘,任何行——过去、未来、现在的,内在或外在的,粗或细的,劣或胜的,远或近的——这就是行蕴。
mn109:8.6
Yaṁ kiñci viññāṇaṁ—atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā, oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā, hīnaṁ vā paṇītaṁ vā, yaṁ dūre santike vā—ayaṁ viññāṇakkhandho.
比丘,任何识——过去、未来、现在的,内在或外在的,粗或细的,劣或胜的,远或近的——这就是识蕴。
mn109:8.7
Ettāvatā kho, bhikkhu, khandhānaṁ khandhādhivacanaṁ hotī”ti.
比丘,就在这样的范围内,对诸蕴使用‘蕴’这一名称。”
“尊者,为什么将这些称为‘蕴’?这个名称包括多大的范围?”
“比丘,凡是有形的现象,无论过去、未来还是现在,自身的还是自身以外的,粗显的还是细微的,低劣的还是优胜的,远的还是近的,全部归入有形现象这一类。
各种感受,也按过去、未来、现在,内在、外在,粗显、细微,低劣、优胜,远、近这样的全部范围,归为一类。
种种认知,也按这个范围归为一类。〔底本此项省略了部分相同限定。〕
种种心理造作,也按过去、未来、现在,内在、外在,粗显、细微,低劣、优胜,远、近这样的全部范围,归为一类。
种种感知,也按过去、未来、现在,内在、外在,粗显、细微,低劣、优胜,远、近这样的全部范围,归为一类。
比丘,‘蕴’这个名称就涵盖这些范围。”
6 · 凭什么说明各类身心现象?
mn109:9.6
“Cattāro kho, bhikkhu, mahābhūtā hetu, cattāro mahābhūtā paccayo rūpakkhandhassa paññāpanāya.
“比丘,施设色蕴,以四大为因,以四大为缘。
7 · 本体认知怎样生起
mn109:10.2
“Idha, bhikkhu, assutavā puthujjano ariyānaṁ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto sappurisānaṁ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto
“比丘,在这里,无闻凡夫不得见圣者,不熟悉圣者之法,不受圣者之法的训练;不得见善人,不熟悉善人之法,不受善人之法的训练。
mn109:10.3
rūpaṁ attato samanupassati rūpavantaṁ vā attānaṁ attani vā rūpaṁ rūpasmiṁ vā attānaṁ;
他观色为我,或观我拥有色,或观色在我之中,或观我在色之中。
mn109:10.4
vedanaṁ attato samanupassati vedanāvantaṁ vā attānaṁ attani vā vedanaṁ vedanāya vā attānaṁ;
他观受为我,或观我拥有受,或观受在我之中,或观我在受之中。
mn109:10.5
saññaṁ attato samanupassati saññāvantaṁ vā attānaṁ attani vā saññaṁ saññāya vā attānaṁ;
他观想为我,或观我拥有想,或观想在我之中,或观我在想之中。
mn109:10.6
saṅkhāre attato samanupassati saṅkhāravantaṁ vā attānaṁ attani vā saṅkhāre saṅkhāresu vā attānaṁ;
他观诸行为我,或观我拥有行,或观行在我之中,或观我在行之中。
mn109:10.7
viññāṇaṁ attato samanupassati viññāṇavantaṁ vā attānaṁ attani vā viññāṇaṁ viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
他观识为我,或观我拥有识,或观识在我之中,或观我在识之中。
“尊者,围绕身心,认定有一个‘我的本体’的认知,是怎样生起的?”
“比丘,未经教导、尚未证入圣道的人,没有亲见圣者,不熟悉圣者的教导,也没有依此受到训练;没有亲见善人,不熟悉善人的教导,也没有依此受到训练。
他把有形的现象看作本体,或认为本体拥有有形的现象,或认为有形的现象包含在本体之中,或认为本体包含在有形的现象之中。
他把感受看作本体,或认为本体拥有感受,或认为感受包含在本体之中,或认为本体包含在感受之中。
他把认知看作本体,或认为本体拥有认知,或认为认知包含在本体之中,或认为本体包含在认知之中。
他把心理造作看作本体,或认为本体拥有心理造作,或认为心理造作包含在本体之中,或认为本体包含在心理造作之中。
他把感知看作本体,或认为本体拥有感知,或认为感知包含在本体之中,或认为本体包含在感知之中。
比丘,围绕身心,认定有一个‘我的本体’的认知,就是这样生起的。”
8 · 本体认知不再生起
mn109:11.2
“Idha, bhikkhu, sutavā ariyasāvako ariyānaṁ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṁ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto
“比丘,在这里,多闻圣弟子得见圣者,熟悉圣者之法,善受圣者之法的训练;得见善人,熟悉善人之法,善受善人之法的训练。
mn109:11.3
na rūpaṁ attato samanupassati na rūpavantaṁ vā attānaṁ na attani vā rūpaṁ na rūpasmiṁ vā attānaṁ;
他不观色为我,不观我拥有色,不观色在我之中,也不观我在色之中。
mn109:11.4
na vedanaṁ attato samanupassati na vedanāvantaṁ vā attānaṁ na attani vā vedanaṁ na vedanāya vā attānaṁ;
他不观受为我,不观我拥有受,不观受在我之中,也不观我在受之中。
mn109:11.5
na saññaṁ attato samanupassati na saññāvantaṁ vā attānaṁ na attani vā saññaṁ na saññāya vā attānaṁ;
他不观想为我,不观我拥有想,不观想在我之中,也不观我在想之中。
mn109:11.6
na saṅkhāre attato samanupassati na saṅkhāravantaṁ vā attānaṁ na attani vā saṅkhāre na saṅkhāresu vā attānaṁ;
他不观诸行为我,不观我拥有行,不观行在我之中,也不观我在行之中。
mn109:11.7
na viññāṇaṁ attato samanupassati na viññāṇavantaṁ vā attānaṁ na attani vā viññāṇaṁ na viññāṇasmiṁ vā attānaṁ.
他不观识为我,不观我拥有识,不观识在我之中,也不观我在识之中。
“尊者,围绕身心,认定有一个‘我的本体’的认知,是怎样不再生起的?”
“比丘,依圣者的指导修学、受过教导的弟子,亲见圣者,熟悉并善于依圣者的教导修习;也亲见善人,熟悉并善于依善人的教导修习。
他不把有形的现象看作本体,不认为本体拥有有形的现象,不认为有形的现象包含在本体之中,也不认为本体包含在有形的现象之中。
他不把感受看作本体,不认为本体拥有感受,不认为感受包含在本体之中,也不认为本体包含在感受之中。
他不把认知看作本体,不认为本体拥有认知,不认为认知包含在本体之中,也不认为本体包含在认知之中。
他不把心理造作看作本体,不认为本体拥有心理造作,不认为心理造作包含在本体之中,也不认为本体包含在心理造作之中。
他不把感知看作本体,不认为本体拥有感知,不认为感知包含在本体之中,也不认为本体包含在感知之中。
比丘,围绕身心,认定有一个‘我的本体’的认知,就是这样不再生起的。”
9 · 满足、困扰与出路
mn109:12.6
“Yaṁ kho, bhikkhu, rūpaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, ayaṁ rūpe assādo.
“比丘,依于色而生起的乐与喜,就是色的味。
mn109:12.9
Yaṁ kho, bhikkhu, vedanaṁ paṭicca …
比丘,依于受……〔底本中略〕
mn109:12.10
saññaṁ paṭicca …
依于想……〔底本中略〕
mn109:12.11
saṅkhāre paṭicca …
依于行……〔底本中略〕
mn109:12.12
viññāṇaṁ paṭicca uppajjati sukhaṁ somanassaṁ, ayaṁ viññāṇe assādo.
依于识而生起的乐与喜,就是识的味。
mn109:12.13
Yaṁ viññāṇaṁ aniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, ayaṁ viññāṇe ādīnavo.
识是无常、苦、变易之法,这就是识的患。
mn109:12.14
Yo viññāṇe chandarāgavinayo chandarāgappahānaṁ, idaṁ viññāṇe nissaraṇan”ti.
调伏、断除对识的欲贪,这就是识的出离。”
“尊者,有形的现象带来什么满足、什么危险和困扰?摆脱它的出路是什么?
感受带来什么满足、什么危险和困扰?摆脱它的出路是什么?
认知带来什么满足、什么危险和困扰?摆脱它的出路是什么?
心理造作带来什么满足、什么危险和困扰?摆脱它的出路是什么?
感知带来什么满足、什么危险和困扰?摆脱它的出路是什么?”
“比丘,有形的现象所带来的舒服和喜悦,就是它带来的满足。
有形的现象不恒定,会带来苦迫,必会变化,这就是它带来的危险和困扰。
调伏并断除对它的欲求与贪恋,就是摆脱它的出路。
感受、认知、心理造作也依这一方式说明。〔底本省略这些项目的相同句式。〕
感知所带来的舒服和喜悦,就是它带来的满足。
感知不恒定,会带来苦迫,必会变化,这就是它带来的危险和困扰。
调伏并断除对感知的欲求与贪恋,就是摆脱它的出路。”
10 · 怎样不再造作“我”和“我的”?
mn109:13.1
“Kathaṁ pana, bhante, jānato kathaṁ passato imasmiñca saviññāṇake kāye bahiddhā ca sabbanimittesu ahaṅkāramamaṅkāramānānusayā na hontī”ti?
mn109:13.2
“Yaṁ kiñci, bhikkhu, rūpaṁ—atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā—sabbaṁ rūpaṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti—evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
“比丘,任何色——过去、未来、现在的,内在或外在的,粗或细的,劣或胜的,远或近的——一切色,都以正慧如实看见:‘这不是我的,我不是这个,这不是我的本体。’
mn109:13.3
Yā kāci vedanā …
任何受……〔底本中略〕
mn109:13.4
yā kāci saññā …
任何想……〔底本中略〕
mn109:13.5
ye keci saṅkhārā …
任何行……〔底本中略〕
mn109:13.6
yaṁ kiñci viññāṇaṁ—atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā—sabbaṁ viññāṇaṁ ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti—evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya passati.
任何识——过去、未来、现在的,内在或外在的,粗或细的,劣或胜的,远或近的——一切识,都以正慧如实看见:‘这不是我的,我不是这个,这不是我的本体。’
“尊者,要怎样亲自知道、怎样看,才能对这个有感知的身体,以及外在的一切特征,不再把它们当成‘我’或‘我的’,也不再有比较高下的潜在倾向?”
“比丘,凡是有形的现象,不论过去、未来、现在,自身的或自身以外的,粗显或细微,低劣或优胜,远或近,都以导向圆满解脱的领悟和明辨,按实际情形看清:‘这不属于我,这不是我,这不是我的本体。’
感受、认知、心理造作,也这样来看。〔底本省略三项的相同限定与说明。〕
凡是感知,不论过去、未来、现在,内在或外在,粗显或细微,低劣或优胜,远或近,都以导向圆满解脱的领悟和明辨,按实际情形看清:‘这不属于我,这不是我,这不是我的本体。’
比丘,这样亲自知道、这样看,就不会对这个有感知的身体及外在一切特征,把它们当成‘我’或‘我的’,也不再有比较高下的潜在倾向。”
11 · 比丘的疑问:业会触及谁?
mn109:14.1
Atha kho aññatarassa bhikkhuno evaṁ cetaso parivitakko udapādi:
这时,一位比丘心中生起这样的思量:
mn109:14.2
“iti kira, bho, rūpaṁ anattā, vedanā anattā, saññā anattā, saṅkhārā anattā, viññāṇaṁ anattā;
mn109:14.4
Atha kho bhagavā tassa bhikkhuno cetasā cetoparivitakkamaññāya bhikkhū āmantesi:
世尊以心了知那位比丘心中的思量,便对比丘们说:
mn109:14.5
“ṭhānaṁ kho panetaṁ, bhikkhave, vijjati yaṁ idhekacco moghapuriso avidvā avijjāgato taṇhādhipateyyena cetasā satthu sāsanaṁ atidhāvitabbaṁ maññeyya:
mn109:14.6
‘iti kira, bho, rūpaṁ anattā, vedanā anattā, saññā anattā, saṅkhārā anattā, viññāṇaṁ anattā;
mn109:14.8
Paṭivinītā kho me tumhe, bhikkhave, tatra tatra dhammesu.
比丘们,我已在种种法上,以问答训练过你们。
这时,一位比丘心里想:“照这么说,有形的现象、感受、认知、心理造作和感知,都不是我,也不是我的本体。那么,由这些并非本体的现象作出的有意行为(业),又会落到哪个本体身上呢?”
世尊知道这位比丘的心思,便对比丘们说:
“比丘们,确实可能有人愚昧无知,陷于无明,看不清这些身心现象的实情,内心受渴求支配,自以为可以越过导师的教诫。他想:‘有形的现象、感受、认知、心理造作和感知,都不是我,也不是我的本体。那么,由这些并非本体的现象作出的有意行为(业),又会落到哪个本体身上呢?’
比丘们,我已经通过问答,教你们考察过种种现象。”
本段全部词语
非我所造的业会触及谁 · 无我 · 无明 · 渴爱 · 业
12 · 对有形现象的三轮问答
mn109:15.1
Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
“比丘们,你们怎么想?
mn109:15.5
“Dukkhaṁ, bhante”.
“苦,尊者。”
mn109:15.6
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
“无常、苦、变易之法,适合这样看待吗:
mn109:15.7
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
‘这是我的,我是这个,这是我的本体’?”
mn109:15.8
“No hetaṁ, bhante”.
“不,尊者。”
13 · 对其他四类现象的问答
mn109:16.1
“Taṁ kiṁ maññatha, bhikkhave,
“比丘们,你们怎么想?
mn109:16.2
vedanā …
受……〔底本中略〕
mn109:16.3
saññā …
想……〔底本中略〕
mn109:16.4
saṅkhārā …
行……〔底本中略〕
mn109:16.8
“Dukkhaṁ, bhante”.
“苦,尊者。”
mn109:16.9
“Yaṁ panāniccaṁ dukkhaṁ vipariṇāmadhammaṁ, kallaṁ nu taṁ samanupassituṁ:
“无常、苦、变易之法,适合这样看待吗:
mn109:16.10
‘etaṁ mama, esohamasmi, eso me attā’”ti?
‘这是我的,我是这个,这是我的本体’?”
mn109:16.11
“No hetaṁ, bhante”.
“不,尊者。”
14 · 应当如实看待一切身心现象
mn109:16.12
“Tasmātiha, bhikkhave, yaṁ kiñci rūpaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ rūpaṁ: ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
“所以,比丘们,任何色——过去、未来、现在的,内在或外在的,粗或细的,劣或胜的,远或近的——一切色,都应以正慧如实看作:‘这不属于我,这不是我,这不是我的本体。’
mn109:17.1
Yā kāci vedanā …
任何受……〔底本中略〕
mn109:17.2
yā kāci saññā …
任何想……〔底本中略〕
mn109:17.3
ye keci saṅkhārā …
任何行……〔底本中略〕
mn109:17.4
yaṁ kiñci viññāṇaṁ atītānāgatapaccuppannaṁ ajjhattaṁ vā bahiddhā vā oḷārikaṁ vā sukhumaṁ vā hīnaṁ vā paṇītaṁ vā yaṁ dūre santike vā sabbaṁ viññāṇaṁ: ‘netaṁ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṁ yathābhūtaṁ sammappaññāya daṭṭhabbaṁ.
任何识——过去、未来、现在的,内在或外在的,粗或细的,劣或胜的,远或近的——一切识,都应以正慧如实看作:‘这不是我的,我不是这个,这不是我的本体。’
15 · 由看清而离染、解脱
mn109:17.5
Evaṁ passaṁ, bhikkhave, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati;
mn109:18.1
nibbindaṁ virajjati, virāgā vimuccati. Vimuttasmiṁ vimuttamiti ñāṇaṁ hoti.
mn109:18.2
‘Khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyā’ti pajānātī”ti.
mn109:18.3
Idamavoca bhagavā.
世尊说了这些。
mn109:18.4
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.
那些比丘欢喜,随喜世尊所说。
mn109:18.5
Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne saṭṭhimattānaṁ bhikkhūnaṁ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṁsūti.
这番解说正在宣说时,约六十位比丘不执取,心从诸漏解脱。(证得四果,即阿罗汉果)